2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY), deprem güvenliğini önceleyen en kapsamlı yapısal düzenlemelerden biri olarak kabul edilmiştir. Ancak, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından hem bilim camiasında hem de kamuoyunda, mevcut yönetmeliğin daha da geliştirilmesi gerektiğine dair güçlü bir konsensüs oluşmuştur.
Yeni Yönetmeliğin Gündeme Gelme Sebebi
2023 depremleri, sadece yapıların değil, yönetmeliklerin de stres testine tabi tutulduğu felaketler oldu. Depremlerin ardından AFAD, TMMOB, akademik kurumlar ve üniversiteler, mevcut TBDY’nin bazı yönlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu çerçevede 2025 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği için hazırlık süreci başlatıldı.
AFAD Deprem Dairesi ve KAYIP Projesi (Kentsel Afet Yıkımını Önleme Programı) bu çalışmaların başlıca yürütücüleridir.
2025 Yönetmeliğinde Beklenen Temel Değişiklikler
- Performansa Dayalı Tasarımın Yaygınlaştırılması: 2018 yönetmeliğinde yer alan performansa dayalı tasarım ilkelerinin daha fazla yapı türü için zorunlu hale getirilmesi beklenmektedir.
- Taşıyıcı Olmayan Elemanların Davranışları: Asma tavan, bölme duvar gibi elemanların davranışlarının daha detaylı modellenmesi ve yönetmelik kapsamına alınması gündemdedir.
- Zemin-Deprem Etkileşimi: Yerel zemin davranışları ile yapı performansını daha hassas ilişkilendiren analiz yöntemlerinin zorunlu hale gelmesi beklenmektedir.
- Yapı Kullanım Türüne Özgü Kriterler: Hastane, okul, kamu binası gibi özel kullanım türleri için daha detaylı dayanım seviyeleri getirilecektir.
Uluslararası Yönetmeliklerle Uyum
2025 TBDY taslağında, özellikle NEHRP (National Earthquake Hazards Reduction Program – ABD) ve JBDPA (Japon Yapısal Mühendisler Derneği) yönetmelikleri referans alınmaktadır. Ayrıca Eurocode 8 standartları ile uyumun artırılması hedeflenmektedir.
Dijital Proje Onayı ve BIM Entegrasyonu
Yeni yönetmelik ile birlikte BIM (Building Information Modeling) gibi dijital araçların proje onay süreçlerine entegrasyonu öngörülmektedir. Bu sayede statik, mimari ve mekanik projeler arası koordinasyon artırılarak hata payı azaltılacaktır.
Mevcut Binaların Değerlendirme Kriterleri
2025 yönetmeliğinde güçlendirme projeleri için mevcut yapıların değerlendirilmesine ilişkin kriterlerin yeniden düzenlenmesi beklenmektedir. Özellikle 1998 ve öncesi yönetmeliklere göre inşa edilen binalar için zorunlu tarama testleri gündeme gelmiştir.
2025 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, yalnızca mühendislik hesaplarını değil, aynı zamanda yapıların kullanım amacına, zemin koşullarına ve afet senaryolarına göre uyarlanmış yeni nesil bir yönetmelik olma yolunda ilerlemektedir. Bu değişiklikler, hem yapı güvenliğini artıracak hem de sektördeki mühendislik pratiğinin kalitesini yükseltecektir.